Afbeelding uit een incunabele van een bestiarium uit Aberdeen/copyrights zie bron

De uitvinding van de boekdrukkunst betekende een enorme doorbraak voor fabels. Aanvankelijk via primitieve, prachtig versierde handgedrukte incunabelen. Later, toen in grote oplagen kon worden gedrukt, ging het nog sneller. Heel Europa werd overspoeld met uitgaven van fabels en bestiaria, eerst alleen in tekst, later met plaatjes, de emblemata. Dat waren de voorlopers van de moderne tekenstrips en tekenfilms. De boekdrukkunst bracht een zelfde revolutie te weeg als internet nu. Iedereen kon informatie opvragen en ook zelf verspreiden. Eerst alleen in het Latijn, later via vertalingen, ook in de volkstaal. Ook gewone mensen leerden lezen door de oprichting van scholen. Het droeg allemaal bij tot de popularisering van de fabel. De fabel maakte zijn opmars en veroverde in korte tijd de hele wereld... 

naar inhoud/index/home

Inhoud

1    Nederland

2    Italië

3    Frankrijk

4    Spanje

5    China  

6    Japan

7    Duitsland

8    Denemarken

9    Engeland

10  Oostenrijk

11  Rusland

12  Polen

13  Servië

14  Amerika

15  Nieuw-Zeeland

16  andere cultuurdragers 

17  moderne ontwikkelingen

18  Index op achternaam fabelschrijvers 1900-heden 

boekdrukkunst in 15e eeuw/copyrights zie bron

naar inhoud/index/home

1 Nederland  

Al sinds 1932, sinds de ontdekking van 'Hebban olla uogala...', weten we, dat het oud Nederlands al rond 1175 de metafoor kende.

In 1152 verscheen in het Latijn 'Ysengrimus' (Isengrim).  Het epos vond in het buitenland als 'Reineke Fuchs' in Duitsland en 'Le Roman de Renart' in Frankrijk. Het bijzondere van Ysengrimus is, dat hier voor het eerst dieren verschenen met een 'eigennaam', bijvoorbeeld 'Reijnaert de Vos' in plaats van 'de vos'.  

De Vlaming Jacob van Maerlant (1225-1300) schreef in 1271 in het Vlaams zijn volksencyclopedie 'Der nature bloeme'. Naast een groot aantal andere werken schreef hij ook een heiligenleven over Sint Franciscus van Assisi.

In omstreeks 1250 beleefden de fabels van Aesopus een 'revival' in de 'Esopet', gebaseerd op voormelde Ysengrimus. Van den Vos Reynaerde geldt als het hoogtepunt van de Middelnederlandse (laat-Middeleeuwse)  literatuur. Door de vertaling en de druk door William Caxton, de eerste Engelse drukker, in het Engels, heeft dit dierenepos enorme invloed op de literatuurontwikkeling in het buitenland gehad.  Het is rond 1200 ook door Balduinus Iuvenis in het Latijn vertaald onder de titel 'Reynardus Vulpes'. 'Vulpes' is het Latijnse woord voor 'vos'.

Ook in Nederland verschenen (her)drukken van de 'Parabelen van Cyrillus' (1481), 'Twispreaec der creaturen' (1485) en 'Die historien ende fibulen van Esopus' (1485) en waren fabels een ware rage geworden vanwege hun betaalbaarheid, eenvoud en moraal.

Moralistische gedichten kwamen in de mode. Jacob Cats schreef zijn 'didactische gedichten' voor kinderen en is daarom ook wel bijgenaamd 'Vadertje Cats', . Hij was ook de grote stimulator van emblemata, embleemuitgaven.

Van Joost van den Vondel (zie foto), kortweg genaamd 'Vondel', verscheen in 1617, gebaseerd op de Esopet, een aantal satirische fabels onder de titel 'Vorsteliicke warande der dieren', waaronder 'De krekel en de mier'. 

naar inhoud/index/home 

De Vlaamse Guido Gezelle schreef dierengedichten, zoals 'Het schrijverke'.   

Herman Gorter schreef de fabel over 'De twee verliefde muizen'.  

Mandeville schreef 'The Fable of the Bees', die veel stof deed opwaaien. 

Schrijfster Belle van Zuylen schreef als metafoor een fabel over 'de vlinder en de twee spinnen'.

Bilderdijk erkende de literaire kwaliteit van de fabel en toen kwam er een omslag in het denken over de fabel als literair medium, dat voordien als paedagogisch of stichtelijk leermiddel was beschouwd.

Betje Wolf en Aagje Deken schreven, naast veel ander werk, 'Fabelen'.    

De Vlaamse schrijver Stijn Streuvels vertaalde in 1907 Van de vos Reynaerde. 

Van de Woestijne schreef een aantal fabels als 'epische poëzie' in het Nederlands.

JS. van Rennes schreef i 1898 het geïllustreerde kinderboek 'Sprekende dieren'. 

naar inhoud/index/home

2 Italië

Franciscus van Assisi introduceerde de kerststal en daarmee dieren in de kerk. 

Boccaccio schreef ook aantal fabels.

Alberti schreef honderd fabels, waarin ook voorwerpen, planten en bomen konden praten, terwijl  de moraal ontbrak.

Leonardo da Vinci schreef fabels en een bestiarium. Hij was ook de tekenaar van 'Vetruvius'.

Verdizotti publiceerde in 1570 zijn 'Cento Favole Morali', zijn 100 fabels.

Basile was de Italiaanse sprookjesschrijver.

naar inhoud/index/home 

3 Frankrijk  

In de 11e eeuw hertaalde Ademar (de Chabannes) een aantal fabels van Phaedrus, in proza. 

In de 12e eeuw schreef Marie de France in haar 'Lais' 12 romantische sprookjes en in 'Fabels' 102 fabels.

In diezelfde tijd schreef Berechia ha-Nakdan in het Hebreeuws fabels, die daarmee deels overeenkomen. 

Perrault werd bekend met de 'Sprookjes van moeder de Gans'.

La Fontaine vertaalde de fabels van Aesopus, alsmede Oosterse fabels in het Frans. 'De vos en de raaf' en 'De krekel en de mier' zijn wel zijn bekendste fabels. Daarnaast schreef hij 10 eigen fabels. 

Florian werd na La Fontaine de grootste Franse fabelschrijver.

Napoleon Bonaparte schreef één fabel: over 'De hond, het konijn en de jager'. 

Balzac schreef 'Peines de cœur d'une chatte anglaise' et 'Autres scènes de la vie privée et publique des animaux', een satirisch werk met daarin antropomorf optredende  dieren. 

boeken van Balzac/copyrights zie bron

naar inhoud/index/home 

De Franse schrijver Maurice Bouchor vertaalde 15 Indiase fabels in het Frans. 

4 Spanje

In Spanje waren Félix María de Samaniego (1745-1801) en Tómas de Iriarte y Oropesa (1769-1844) de vertalers van de fabels van La Fontaine.

5 China

Nicolas Triqualt introduceerde 31 fabels van Aesopus in China.

naar inhoud/index/home 
 

6 Japan  

In Japan kende men van oudsher volksverhalen, zoals 'De vos, de beer en de rendieren'.

Aan het eind van de 16e eeuw introduceerden Portugese missionarissen de fabels van Aesopus in China onder de naam Esopo no favulas.

naar inhoud/index/home

7 Duitsland

Luther schreef ook een aantal onbekend gebleven fabels. 

Sachs schreef, naast tal van gedichten en liederen, vele fabels. 

Gellert schreef zijn 'Fabels en vertellingen'.

Lessing schreef zijn interpretaties van 'Klassieke Fabelen'.

Novalis schreef diverse 'Fabeln'. 

Von Herder schreef romantische metaforische verhalen, zoals over de klagende roos.

Von Nicolay schreef het verhaal over de herder en de wolf.

Goethe vertaalde ook de verhalen van 'Reineke Fuchs', Reintje de vos. 

Gebrs. Grimm  vertaalden 210 'Sprookjes van Grimm'.

Kafka schreef  zijn 'kleine fabel' over een muis en de kat.

naar inhoud/index/home 

8 Denemarken

Andersen was de sprookjesschrijver in Denemarken. 

9 Engeland  

In de 12e eeuw schreef, mogelijk in Engeland, Berechia ha-Nakdan zijn 'fox-fables' in het Hebreeuws.

Geoffry Chaucer schreef in 'Canterbury Tales' het dierverhaal 'The Nun's Priest's Tale' met de haan Chauntecleer en zijn vrouwen.

De Engelse Monnik John Lydgate schreef duizenden verzen, waaronder een aantal fabels.

De Engelse priester Odo van Cheriton vertaalde een aantal fabels van Aesopus in proza in het Latijn.  

En ook de Engelsman Neckam schreef een aantal fabels in het Latijn.

William Caxton vertaalde 'Van den vos Reynaerde' in het Engels.

Sir Walter Scott van Engeland vertaalde diverse fabels van La Fontaine en van sprookjes.  

De Engelse schrijver John Gay schreef twee series fabels.  

De classicus Bentley promoveerde op een proefschrift over de fabels van Aesopus.

Townsend was de officiële Engelse vertaler van 350 fabels van Aesopus.

Henryson bewerkte Aesopus' fabel 'huis- en veldmuis' tot 'The Taill of the Uponlandis Mous and the Burges Mous'.

                              Illustratie Milo Winter/copyrights zie bron

naar inhoud/index/home

In 1918 bewerkt Beatrix Potter deze fabel in 'The Tale of Johnny Town-Mouse'.

Latere bewerkingen van deze fabel zijn van Disney en komen voor in Sesamstraat.

Carroll schreef in 1865 zijn 'Alice in Wonderland'                                                         

Stevenson schreef in 1879 zijn reisverslag 'Travels with a donkey in de Cévennes.

Sir Arthur Conon Doyles brak in 1939 met zijn detective 'Sherlock Holmes' door met 'The hound of the Baskervilles'.

Ook Zuid-Amerika kent zijn fabels, waarschijnlijk geïmporteerd uit Europa. Zo is in Brazilië de fabel van 'De jaguar en de bok' bekend.

naar inhoud/index/home 

10 Oostenrijk  

In Wenen, Oostenrijk, schreef Franz Grillparzer originele fabels, een novelle en toneelstukken.

Salten schreef in 1923 de fabel 'Bambi'.

11 Rusland

Ook het oude Rusland kende een fabeltraditie, waarvan wij hier in het Westen nog maar weinig van weten. De lange winteravonden vroegen om fabels en sagen, die na vertelling door de dorpsbewoners werden geschilderd op houten voorwerpen, of uit hout werden gesneden. deze dateren van de 16e eeuw na Christus. Deze kunst werd aanvankelijk als eenvoudige volkskunst afgedaan, maar krijgt nu steeds meer erkenning en wordt tegenwoordig zelfs gezien als een belangrijk bestanddeel van de Russische culturele historie.

Satanow verwerkte in zijn werk diverse fabels. 

Krylov  maakte in Rusland furore, aanvankelijk met bewerkingen van fabels van Aesopus en La Fontaine, later met eigen fabels.

16 Fabels als inspiratiebron voor andere cultuurdragers

Dieren hebben niet alleen de literatuur geïnspireerd, maar ook muziek, ballet, schilder- en teken- en beeldhouwkunst, kortom onze gehele cultuur. Op veel TV-kanalen zien we dagelijks teken-, dieren- of natuurfilms. 

17 Moderne ontwikkelingen

Zie voor de moderne ontwikkelingen: 'Fabels 1900 tot heden'

naar inhoud/index/home

18 Index op achternamen schrijvers 1000-1900

 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X IJ Y Z

- Ademar (de Chabannes)

Ademar de Chabannes (989-1034), beter bekend als 'Ademar', was een Franse monnik, componist, historicus en schrijver, o.a. van het 'Chronicon', een geschiedschrijving over de Middeleeuwen. Hij hertaalde ook een aantal fabels van Phaedrus in proza. Hij overleed in Jeruzalem tijdens een pelgrimstocht. Zijn fabel-versies zijn zo belangrijk voor ons, omdat hij kennelijk over meer fabels beschikte, dan wij rechtstreeks van Phaedrus kenden. Daardoor beschikken wij nu ook over die verloren gegane fabels van Phaedrus. 

- Alberti, Leon 

Leon Battista Alberti (1404-1472), de grote bouwmeester en breed ontwikkeld geleerde in Italië, schreef   in 1437 'Apologi centum', honderd fabels, waarin hij zijn dichterlijke vrijheid ten volle benutte: niet alleen dieren, maar ook voorwerpen, planten en bomen ontsproten op onorthoxe wijze aan zijn ongebreidelde fantasie en konden praten, terwijl ook de moraal, dus een zedenles, niet langer een must was, zoals wel bij de Aesopische fabels en de fabels van La Fontaine. Leonardo da Vinci was een navolger van Leon Alberti. De honderd fabels van Alberti zijn recent vertaald door Patrick Lateur.

naar inhoud/index/home 

- Alberus, Erasmus

De Duitse Lutheriaan Erasmus Alberus (1500-1553) was schoolmeester. In 1550 publiceerde hij zijn 'Boek van de deugd en de waarheid', waarin 49 van zijn fabels, waaronder de fabel 'De boer en de gans'. 'Boer Hans Worst' slachtte zijn gans, die tot dan toe gouden eieren legde. Daarmee was zijn bron van inkomsten opgedroogd. De moraal van het verhaal is, dat als je een groot geluk hebt, je dat niet uit hebzucht stuk moet maken. Ook in Nederland kennen wij de benaming 'Hans Worst' voor een dommeling, en kennen wij de fabel als 'De kip en de gouden eieren.

naar inhoud/index/home

- Alciato, Giovanni

Giovanni Andrea Alciato (1492-1550) was een Italiaans jurist en veelzijdig humanistisch schrijver en dichter. In 1531 verscheen zijn eerste embleemboek, het Liber Emblematum. De emblemata werden sindsdien enorm populair als illustraties in de Renaissance. Hierdoor konden boeken een veel groter publiek bereiken, want ook kinderen en analfabetische volwassenen konden zo kennis nemen van de 'plaatjesboeken'. Dit leidde tot popularisering en democratisering van kennis. In Nederland was Jacob Cats bekend om zijn embleemboeken. In 1542 verscheen het eerste fabelboek met emblemen van Corrozet. Later verschenen geïllustreerde prentenatlassen, prentenbijbels en prentenencyclopedieën. Alciato kan  worden beschouwd als de grondlegger van de geïllustreerde pers, die zich, via tekenstrips, uiteindelijk ontwikkelde tot de (teken)film.

naar inhoud/index/home

- Ali Salih  

Ali-Tchelebi ibn-Salih zette rond 1500 de fabels van Loqman op papier. Deze fabels werden rond 1615 vanuit het Arabisch in het Latijn vertaald en gepubliceerd door Epernius.

naar inhoud/index/home
 

naar inhoud/index/home 

G

- Gellert,  Christian (zie foto) 

Christian Fürchtegott Gellert ( 1715-1769), Duits dichter en filosoof in de periode tussen de 'Verlichting' en de 'Sturm und Drang', was naast Christian Felix Weise de meest gelezen schrijver van de achttiende eeuw vóór Goethe, niet alleen in zijn vaderland Duitsland, maar ook elders. In 1748 verschenen in Duitsland zijn 'Fabels en vertellingen' ('Fabeln und Erzählungen').  Ze werden in het Nederlands vertaald en in 1781 onder de naam 'Gellert's Fabelen' in drie delen uitgegeven door Pieter Meijer, destijds gevestigd op de Dam in Amsterdam. Gellert kreeg als kritiek, dat hij de fabels had overgenomen van La Fontaine. Hij verdedigde zich met de opmerking, dat hij ten tijde van het schrijven van zijn fabels niet eens de Franse taal machtig was. Hij heeft zich de kritiek niettemin zeer aangetrokken en werd depressief. Hij overleed aan hypochondrie.

 

- Lessing, Gotthold 

 

Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781) was een door de 'Verlichting' geïnspireerd Duits dichter en schrijver met een omvangrijk oeuvre, waaronder toneelstukken en drie banden met zijn interpretaties van 'Klassieke Fabelen' en zijn theorie over fabels, verschenen in 1759. Zijn fabels zijn origineel en niet geïnspireerd door bijvoorbeeld La Fontaine. Bekend is zijn epos over 'de oude wolf' in 7 fabels. Bij Lessing stond het lam, geïnspireerd door de Franse revolutie, voor de mondige burger tegenover de voorheen machtige potentaten. De wolf moet met de staart tussen zijn poten zijn verlies erkennen.

 

naar inhoud/index/home

- Loqman  

 

Loqman, ook wel Luqman of Lokman of Locman, bijgenaamd 'de wijze' (ca. 900 v. Chr.) was de grote Arabische fabulist van zijn tijd, mogelijk van Joodse afkomst. Bekend is zijn fabel van 'De kip met de gouden eieren'. De fabels van Aesopus, Phaedrus en later La Fontaine vertonen veel gelijkenis met die van Loqman. Rond 1550 werden zijn teksten opgeschreven door Ali Salih en ze werden in 1615 vanuit het Arabisch in het Latijn vertaald door Epernius.

Tot de fabels van Loqman behoren de fabels: 'Het hert en de leeuw', 'Het hert en de vos', 'De man en de leeuw', 'De leeuw en de stier', 'De vos en de leeuw', 'De doornenstruik', 'Het hert', 'De bij en de scarabé', 'Het kind', 'Het kind en de schorpioen', 'De duif',  'De kat',   'De smid en de hond', 'De vos en de honden',  'De wolf en de hond', 'De hazen en de vossen', 'De hond en de haas', 'De vrouwtjeshaas en de leeuwin', 'De maag en de twee voeten', 'De vrouw en de kip', 'De wezel en de kippen', 'De steekmug en de stier', 'De wind en de zon', 'De man en de dood', 'De twee hanen', 'De tuinman', 'De wolven', 'De man en zijn afgodsbeeld', 'De gans en de zwaluw', 'De man en zijn merrie', 'De man en het varken', 'De twee honden', 'De haas en de schildpad', 'De twee slangen', 'De wolf', 'De wouw', 'De twee stieren en de leeuw', alsmede de fabel 'De gazelle'.  

naar inhoud/index/home 

- Luther, Maarten 

 

Luther (1484-1546) vertaalde in 1530 een aantal Aesopische fabels, waaronder 'De vos en de raaf', 'De wolf en het lammetje',  'De leeuw, de vos en de ezel', 'De kikker en de muis' en de fabel 'De leeuw en de ezel'. Hij stelde, dat Aesopus nooit bestaan heeft, maar dat die fabels een verzameling was van door geleerden geschreven fabels. De fabels van Luther genoten en genieten geen grote bekendheid. Hij gebruikte de moraal van zijn fabels als 'carrier' voor zijn stichtelijke boodschap en verwerkte fabels als 'preekexempels' in zijn preken. In zijn fabel over het lam en de wolf had hij het Lam voor zichzelf gepositioneerd en de wolf voor de paus: de paus was onvermurwbaar en bleef bij zijn ideeën.

 

naar inhoud/index/home

- Lydgate,  John 

 

John Lydgate (1370-1450) was een Engelse monnik en dichter. Hij schreef duizenden verzen, waaronder een aantal fabels. Behalve in zijn geboortestreek woonde hij ook gedurende achttien jaar beurtelings in Londen en in Frankrijk. Lydate was een groot bewonderaar van Geoffrey Chaucer. Ook vertaalde hij ondermeer werk van Guido delle Colonne en van Giovanni Boccaccio.

 

naar inhoud/index/home

M  

- Maerlant, Jacob van 

 

Jacob van Maerlant (1225-1300) was dichter en schrijver. Hij vertaalde vele werken van anderen in het Vlaams. Daarin ligt ook meteen zijn grote verdienste, omdat hij zo vele werken toegankelijk maakte voor het grote gewone publiek, wat bijdroeg tot de emancipatie van de Vlamingen. Zo vertaalde hij de bijbel van Petrus Comestor tot Nederlandse rijmbijbel, hetgeen de kerk destijds niet welgevallig was. Hij vertaalde ook vele ridderromans. En hij vertaalde het 'Speculum historale' van Vincent van Beauvais als 'Spiegel historiael', een boekwerk over de wereldgeschiedenis. Voor de natuur had hij een bijzondere verdienste dankzij zijn vertaling van 'De natura rerum' van Thomas van Cantrimpré in 'Der nature bloeme', een bestiarium, die het middefn hield tussen fabels en een natuurencyclopedie. Ook schreef hij een heiligenleven over Franciscus van Assisi.

naar inhoud/index/home

- Mandeville, Bernard  

 

Bernard Mandeville (1670-1733) was een Nederlander, die met zijn vader als banneling voor Jacob van Zuylen van Nyeveld was vertrokken na de 'Costerman'-demonstratie in 1690. Mandeville had een hekeldicht tegen de baljuw geschreven. Mandeville is sinds de vondst in 2005 van twee Nederlandse tot dusver onbekende gedichten  bekend geworden als Nederlands fabeldichter. Daarvóór stond hij bekend als Engelse filosoof en schrijver. Hij woonde aanvankelijk als banneling, met zijn vader in Engeland, waar hij in 1691 promoveerde als arts. Hij specialiseerde zich als psychiater in Londen. Hij was maatschappelijk sterk geëngageerd. Naast een  aantal boeken over maatschappelijk relevante vraagstukken publiceerde hij in 1705 het satirische gedicht 'The Grumbling Hive...', een zoemende en klagende bijenkorf, een metafoor voor het ontevreden volk. In 1723 breidde hij dit gedicht uit tot 'The Fable of the Bees'.

In 1729 verscheen het tweede deel, dat hij in 1732 verder uitbreidde. De gedichten deden veel stof opwaaien onder de zogenaamde 'weldoeners', die hij in zijn gedichten op de korrel nam. Naar de mening van Mandeville moet de maatschappij het niet hebben van de luimen van hypocriete weldoeners en zedenmeesters, maar van het opportunisme van het volk. Hij zag een paradox: individuele ondeugdzame handelingen van een individu kunnen de maatschappij wel voordeel bezorgen. Zie de ondertitel bij 'The Fable of the Bees': 'Private Vices, Publick Benefits'. Ook vandaag de dag profiteert de overheid van de ondeugden van de individu: de overheid kent de risico's van alcohol en tabak, maar strijkt wel de accijnzen op. Deze paradox heet in de economie tot op de dag van vandaag de 'Mandeville Paradox': Eigenbelang en vrijhandel, opportunistische idealen van individuën, zijn de ingrediënten voor een goed geöliede maatschappij. Deze gedachte werd opgepikt door de liberaal Adam Smith, hoewel die een onderscheid wilde maken tussen ethische en onethische handelingen.

Hoewel Mandeville een groot deel van zijn leven in Engeland doorbracht, wordt hij wereldwijd gezien als een van de grote, zij het in Nederland tot dusver vrij onbekende, Nederlandse filosofen uit die tijd, met grote invloed ('laissez faire, laissez passer') op het klassiek liberalisme en als inspirator van Adam Smith.

                                                                               

naar inhoud/index/home  

 

- Marie de France

 

De Normandische (Frankrijk) Marie de France (1160-1190) was een halfzuster van koning Henry II. Zij schreef onder andere 102 fabels in haar versbundel 'Dit d'Isopet' en in 'Lais' 12 sprookjes. Zij is de grondlegster van dit genre in Frankrijk en had daarmee grote invloed op de ontwikkeling van de literatuur in Frankrijk. Zij is bekend als de eerste fabliaux-schrijfster. 

naar inhoud/index/home 

- Martens, Dirk

Dirk Martens (1446-1543) geldt (in België) als 'de uitvinder van de boekdrukkunst'. In Nederland wijst men daar Laurens Janszoon Coster voor aan; in Duitsland Johannes Gutenberg ('Succes kent vele vaderen...'). Martens leerde zijn vak in Venetië. Martens' verdienste is geweest, dat hij goedkope studentenedities nastreefde voor Leuvense studenten, om aldus de wetenschap wijd en zijd te kunnen verbreiden.

naar inhoud/index/home

- Meijer, Pieter

 

Pieter Meijer was een bekende uitgever aan de Dam in Amsterdam. Hij gaf onder meer in 1781 in drie delen de fabels van Gellert uit in het Nederlands onder de titel 'Gellert's Fabelen. 

 

- Meïr, Rabbi  

 

Wanneer Rabbi Meïr precies heeft geleefd, is onbekend. Wel zeggen de overleveringen, dat hij 300 fabels/parabels kende, waarvan er slechts 3 zijn overgebleven. Mogelijk zijn de essenties van veel van zijn fabels overgebleven in de Joodse humor in de vorm van 'moppen', die veelal ook een moraal bevatten. Rashi heeft ook een aantal van de fabels van Meïr becommentarieerd.
                                                               

- Messiaen, Olivier 

naar inhoud/index/home

 

N 

 

- Neckam, Alexander  

 

De Engelse latinist en dichter Alexander Neckam, zich noemende Neckamus (1150-1227) was hoogleraar filosofie en theologie aan de Universiteit in Parijs en later in Dunestable, Engeland. Hij was Augustijner monnik en werd later abt. Hij hertaalde verschillende fabels in het Latijn. Hij schreef een natuurencyclopedie onder de naam 'De naturis rerum'.

naar inhoud/index/home

- Nicolay, Ludwig von

 

Ludwig Heinrich Freiherr von Nicolay (1737-1820) kwam oorspronkelijk uit Straatsburg. Hij vervulde diverse hoge ambten. Hij schreef onder andere het verhaal van de herder, die zijn collega's in de maling nam door om hulp te roepen voor een wolf die er niet was. Later, toen de wolf zich echt meldde, kwamen ze niet meer. Wij kennen dat verhaal in soortgelijke varianten. Het wordt ook wel eens het 'Jantjes-effect' genoemd.    

naar inhoud/index/home

- Novalis, schrijversnaam van Georg Friedrich Philipp Freiherr von Hardenberg (1772-1801), was een Duitse auteur uit de 'romantiek'. Hij overleed jong ten gevolge van tuberculose, maar zijn vroege overlijden werd geromantiseerd onder de term 'Novalisme', waarin jong overlijden werd verheerlijkt. Hij heeft diverse fabels geschreven, zoals over de beer, het paard, de tijger, de vos. Bekend was zijn sprookje van 'Eros en Fabel'.

 

- Noydekijn

 

Volgens Van Maerlant, samen met Calstaf, één van de twee schrijvers van de Esopet. 

 

P  

 

- Perotti/Perottinus    

 

Nicholas Perrot (1430-1480), in het Italiaans Nicolo Perotti, zich noemende Perottinus, schreef zijn 'Codex Perottinus', een aanvulling op de fabels van Phaedrus, die hij had overgeschreven uit een als verloren gewaand handschrift van Phaedrus. Deze codex werd in 1809 gepubliceerd. François Pithou had rond 1590 al 93 van de verloren gewaande fabels van Phaedrus gevonden in de bibliotheek van Saint-Remi de Reims en deze fabels in 1596 gepubliceerd.

naar inhoud/index/home

- Perrault, Charles 

 

Charles Perrault (1628-1703) was een Franse jurist in Parijs. Hij schreef enkele romans, waarmee hij weinig bekendheid verwier. Daarentegen publiceerde hij In 1683 'De vertellingen van moeder de Gans', tot op heden bekend als 'De sprookjes van Moeder de Gans'. Hij ontsloot daarmee een nieuw genre, dat van de sprookjes. Zoals Assepoester, Blauwbaard, de Gelaarsde Kat, Kleinduimpje, Roodkapje, de Schone slaapster, die overigens al bij de Egyptenaren en de Grieken bekend waren. Perrault hertaalde ook verschillende fabels, zoals: 'De haan en de diamant', 'De wolf en het hoofd', 'De aap en de rat', 'De pauw en de nachtegaal', 'De vos en de druiven', 'De wouw en de duif', 'De adelaar en het konijn', 'De kroonprins en de aap', 'De wolf en het varken', 'De papegaai en de aap', 'De pauw en de vlaamse gaai', 'De aap', 'De vos en de adelaar', 'De vrouwtjeseend', 'De kat en de ratten', 'De zwaan en de kraanvogel', 'De uil en de vogeltjes', 'De kikker en de rat', 'De twee hanen', 'De schildpad en de haas', 'De egel en de slang', De wolf en de  kraanvogel', 'De ekster en de pauw', 'De wouw en de vogels', 'De aap en zijn aapjes', 'Koning aap', 'Het vogelgevecht', 'De bok en de wolf', 'De kip met haar kuikens', 'De raad der koningen', 'De vos en de kraanvogel', 'De meerkoppige slang' en de fabel 'De kat en het muisje'.

In 1699 vertaalde Perrault uit het Latijn in het Frans de Aesopische bewerkingen van Gabriël Faërne, waartoe de fabels behoren: 'De hond, de vos en de haan', 'De ezel en Jupiter', 'De kat en de haan' en 'Mercurius en de beeldhouwer'.  

Perrault was een intellectueel, die zich mengde en bevond temidden van de polemiek tussen 'de klassieken' als Homerus c.s. en 'de modernen'. Beide stromingen kregen uiteindelijk gelijk: De klassieken zijn nog even populair als de modernen, waaronder Perrault. Deze was bescheiden, want hij gebruikte de naam van zijn zoon als zijn pseudoniem.

Perrault werd in 1671 benoemd als lid van de 'Académie Française'. 

 

naar inhoud/index/home

 

- Pithou, François

 

Het was de Franse François Pithou (1543-1621) die rond 1590 93 van de verloren gewaande fabels van Phaedrus heeft gevonden in de bibliotheek van Saint-Remi de Reims. Deze fabels van Phaedrus werden in 1596 gepubliceerd.

naar inhoud/index/home

 

- Pius IV, Paus  

 

Kardinaal Giovanni Angelo de Médici (1499-1565), jurist en priester en tot paus gewijd onder de naam Paus Pius IV, was overtuigd van de goede zedelijke invloed van de fabels van Aesopus op de jeugd en daarom vroeg hij aan de Latijnse dichter Gabriël Faërne om enkele van de beste van de Aesopische fabels te bewerken. Door het vroegtijdig overlijden van Faërne in 1561 werden deze bewerkte fabels pas in 1564 op last van de paus gepubliceerd. Ze werden in 1699 uit het Latijn in het Frans vertaald door Charles Perrault.

 

naar inhoud/index/home

- Plantijn, Christoffel  

Christoffel Plantijn (1520-1589), van Franse geboorte, was drukker en uitgever in Leiden. Hij woonde er op de plaats van het huidige Minerva. Plantijn werkte voor de Staten-Generaal en voor de universiteit van Leiden. Zijn belangrijkste uitgave was de 'Biblia Regia', de koningsbijbel, in opdracht van de Spaanse koning Philips II. Daarnaast gaf hij diverse meertalige woordenboeken uit, de basis voor de hedendaagse Nederlandse woordenboeken, o.a. van zijn medewerker Cornelis Kiliaan. 

naar inhoud/index/home

- Planudes, Maximus 

 

Maximus Planudes (1260-1330), in het Grieks Maximos Planudes, een humanistisch geleerde in Byzanthium, schreef een biografie over Aesopus en had diens fabels, destijds bij de elite onbekend maar nog volop levend voor 'de gewone man', aan het papier toevertrouwd. Hij had ze ter hand gesteld aan Dr. Steinhöwel, die deze als incunabel heeft laten uitgeven, waardoor de fabels van Aesopus over heel Europa een enorme revival beleefden, en waardoor de fabels van Aesopus internationaal de hogere kringen bereikten.

naar inhoud/index/home

R  

- Rabelais,  François

 

François Rabelais (1494-1553) was een veelzijdige humanistische Franse arts, jurist en auteur. Hij was de bedenker van 'Gargantua en Pantagruel', vijf boeken over metaforisch bedoelde 'veelvraten'. De spotprent over de koning, afgebeeld als 'Gargantua', leverde de illustrator Daumier een half jaar gevangenisstraf op.

                                                                                      

naar inhoud/index/home

- Racine, Jean

 

Jean Racine (1630-1699) was een Franse toneelschrijver, naast Corneille en Molière. Hij schreef hoofdzakelijk tragedies; slechts één komedie. Racine was bevriend met La Fontaine.

 

naar inhoud/index/home

- Rashi

 

Rashi, alias Salomon Ben Isaäk (1040-1105), woonde in Troyes in Frankrijk. Hij is de bekendste commentator van het Joodse Oude Testament en de Talmoed in de geschiedenis. Hij gaf ook uitleg van de fabels van Rabbi Meïr. Door allerlei fragmenten uit de geschriften te combineren in een fabel, maakte hij die moeilijk te doorgronden passages begrijpelijk voor een groter publiek. In feite maakte hij gebruik van de 'exempla'-methode, die ook Odo van Cheriton en  Luther gebruikten in met fabels doorspekte preken.

 

- Rennes, JS. van

 

JS. van Rennes schreef in 1899 'Sprekende dieren, kleine Fabels' op oblon-formaat. Uitgeverij Van Holkema & Warendorf. 

 

copyrights/zie Aeric

naar inhoud/index/home

S 

 

- Sachs, Hans

 

De Duitse schoenmaker Hans Sachs (1494-1576) schreef tal van fabels, waaronder zijn bekende fabel van 'De vos en de haan', gedichten, liederen en toneelstukken. Daarnaast was hij fervent koorzanger.

 

-  Satanow, Isaäc  

 

Isaäc Satanow (geschat 1750-1825) was een Oekraïense veelschrijver, die zich in het kader van de Joodse 'Verlichting' in 1771 vestigde in Berlijn. Hij kon alle schrijfstijlen hanteren en zag geen problemen in fake-schrijven, plagiaat en andere falsificaties. Hij schreef onder andere 'Het boek der polemieken' en 'Het boek van de Openbaring'. Hij gebruikte ook fabels in zijn werken. Eén daarvan is de vos, die onder het mom van 'vrede' de kerkhaan vroeg van de toren te komen.  

 

naar inhoud/index/home 

- Schlegel, Johann 

 

De Duitse predikant Johann Adolf Schlegel (1721-1793) publiceerde in 1769 zijn fabelbundel 'Fabels en vertellingen', waaronder 'De hond en zijn schaduw'.

naar inhoud/index/home

- Schopenhauer, Arthur

 

Arthur Schopenhauer (1788-1860) was een Duitse filosoof van Nederlandse afkomst. Hij schreef een aantal filosofische werken. Pas in 1851 brak hij door met het toegankelijke 'Parerga und Paralipomena'. Daarnaast schreef hij een aantal fabels, waaronder 'De appel- en dennenboom'. 

naar inhoud/index/home

 

- Scott, Walter

Sir Walter Scott van Engeland (1771-1832) schreef, naast Ivanhoe en een groot aantal historische romans, diverse vertalingen van La Fontaine en van sprookjes in de Engelse volkstaal.

naar inhoud/index/home

- Staring, Anthony

 

Anthony Christiaan Winand Staring (1767-1840) was onder meer jurist en dichter. Hij schreef fabels, onder meer over 'Het kameleon'.

naar inhoud/index/home

 

- Steinhöwel, Heinrich 

 

Dr. Heinrich Steinhöwel had van Maximus Planudes uit Byzanthium 'de fabels van Aesopus' gekregen en daarover het 'Buch und Leben des hochberühmten Fabeldichters', in het Laijn 'Aesopus, vita et Fabulae'. Dit boek verscheen in 1476 als incunabel bij uitgever Johannes Zainer in Ulm, Duitsland. Het incunabel werd wijd en zijd verbreid over Europa, waardoor de fabels van Aesopus ook in niet-volkse kringen grote bekendheid kregen en een survival beleefden. Een aantal van de door hem vertaalde fabels, waaronder de fabel van 'De kikvors en de os', bewaard is gebleven.

naar inhoud/index/home

- Stevenson, Robert Louis

 

Robert Louis Stevenson (1850-1894) was een veelzijdig Schotse schrijver. In 1879 publiceerde hij zijn reisverslag 'Travels with a donkey in de Cévennes', waaruit een grote afstandelijkheid naar de ezels als zijn reisgenoten bleek. In 1883 publiceerde hij zijn bestseller 'Schateiland'. Hij schreef een aantal fabels, bijvoorbeeld de fabel over twee lucifers, waarin hij mijmert over het voordeel van het nadeel.  

 

naar inhoud/index/home 

- Stricker, Der

 

Der Stricker was een rond 1300 rondtrekkende minnestreel, die muziek maken combineerde met het declameren van verzen. Bekend is zijn fabel 'De steel van de bijl', waarin de eik en de es samen concluderen. Er is onlangs in het Duits een verzameling van zijn 'Erzählungen, Fabeln, Reden' (ISBM-10: 315008797X, ISBN-13: 9783150087978, Uitgever Reclam Philipp Jun.).
 

naar inhoud/index/home

T

Van het epos ging in het buitenland grote invloed uit na de vertaling rond 1278 in het Latijn door Balduinus Iuvenis onder de titel 'Reynardus Vulpes' en na de vertaling en druk in het Engels door William Caxton onder de titel 'The history of Reynart de Foxe'. Ook de Engelse Geoffrey Chaucer en William Shakespeare en de Duitse Goethe zijn door het epos geïnspireerd.

naar inhoud/index/home 

W  

In 1152 verscheen in het Latijn 'Ysengrimus' (Isengrim) in 6.500 verzen, verdeeld in 7 boeken en 12 episodes. De schrijver is anoniem. Er is gespeculeerd over diens naam, variërend tussen 'Magister Nivardus' en Simon van Gent, een uitgetreden kloosterabt. Het bevatte een satirische aanklacht tegen de kerk, alsook personen als de paus, en een eeuwige strijd tussen de vos en de wolf, waarbij de kleine man als underdog centraal staat. Het epos vond in het buitenland als 'Reineke Fuchs' in Duitsland en 'Le Roman de Renart' in Frankrijk. Het bijzondere van Ysengrimus is, dat hier voor het eerst dieren verschenen met een 'eigennaam', bijvoorbeeld 'Reijnaert de Vos' in plaats van 'de vos'.

naar inhoud/index/home

Z  

Zie ook: 

- Positie fabels

- Overeenkomsten en verschillen fabels en andere verhalen

- Fabels van oorsprong-1000 

- Fabels van 1900-heden 

naar inhoud/index/home