de kikker en de prins/copyrights zie bron

Copyrights Guido  

De grens tussen fabels en andersoortige verhalen, zoals allegorieën, dierenverhalen, sprookjes, legenden, mythen, sagen en parabels is niet alijd scherp te trekken. Ze onderscheiden zich van en hebben overeenkomsten met elkaar. Maar als je wilt fijnslijpen, kun je ongeveer de navolgende onderscheidingen aanbrengen:

Inhoud  

1. Allegorieën

2. Dierenverhalen

3. Legenden

4. Mythen

5. Parabels 

6. Sagen

7. Sprookjes

1. Allegorieën  

Een allgorisch verhaal is een metaforisch verhaal, dat bepaalde situaties vergelijkt met vergelijkbare situaties in andere omstandigheden. De hoofdpersonen zijn veelal de verpersoonlijking van bijvoorbeeld goed en kwaad. In het algemeen spelen er geen dieren een hoofdrol, maar dat kan ook heel goed wel het geval zijn. Denk bijvoorbeeld aan de draak in 'De hoer van Babylon' in de Bijbel. Of 'Animal farm' van George Orwell. Andere bekende allegorieën zijn 'De grot van Plato' en 'De lof der Zotheid' van Erasmus. De scheiding tussen allegorieën enerzijds en bijvoorbeeldfabels en legenden is niet altijd groot.

2.  Dierenverhalen

Dierenverhalen zijn, in tegenstelling tot de oorspronkelijke fabels, niet op rijm, maar hebben wel dezelfde bedoeling als de oorspronkelijke fabels. Dierenverhalen hebben niet per se een moraal; het gaat bij dierenverhalen meer om de 'story' dan om de 'plot', terwijl dat bij fabels meestal andersom is. Het begrip 'dierenverhaal' is in die zin ook een verzamelnaam van allerlei ondersoortige verhalen.

(Bijna) alle fabels zijn dierenverhalen, maar niet alle dierenverhalen zijn fabels. 

terug naar inhoud

3. Legenden

In tegenstelling tot sprookjes grenst een legende meer aan de (schijn)werkelijkheid. Ze beschrijven vaak levens van heiligen, zoals dat van Sinterklaas, of de wonderen, door heiligen verricht, maar waarin ook weer dieren een rol kunnen spelen (bijvoorbeeld Franciscus van Assisi). Ook het verhaal Vergilius in zijn 'Aeneas' over  Romulus en Remus, die als kind zouden zijn gezoogd door een wolvin, en later de stichters van Rome zouden zijn geweest, zou een legende kunnen worden genoemd.

4. Mythen

Komen voor in elke oude cultuur en gaan veelal over (half)goden en andere mythologische wezens.

Herodotus introduceerde de term 'mythe' ter onderscheid met historische verhalen. 

terug naar inhoud

5. Parabels

Het Oude Testament kent de 'Fabel van Jotam' (boek Richteren, hoofdstuk 9), waarbij pratende bomen op stap gaan om een koning te zoeken en die van de Israëlitische koning Joas (2 Koningen 14, 9; ook 2 Kronieken 25, 18), alsook sprekende dieren: de slang in Genesis, de sprekende ezelin Bileam en de tegen Noach op zijn ark pratende raaf. En de Bijbel kent het verhaal van 'Jonas in de walvis'. Bijbel, Thora en de Koran kennen alle het verhaal van 'Daniël in de leeuwenkuil'.

Veelal bijbelse vergelijkende verhalen met een sterke religieuze moraal.

Hier worden 'parabels' nogal eens 'fabels' genoemd, omdat in deze parabels sprekende dieren voorkomen, hetgeen niet het enige criterium is voor een 'fabel'.

Jezus in het nieuwe testament is wereldberoemd geworden om zijn parabels. 

terug naar inhoud

6. Sagen

hebben betrekking op de (schijn)werkelijkheid van historische figuren als Karel de Grote en King Arthur, maar ook op imaginaire figuren waarin ook (half)dieren een rol kunnen spelen. Bijvoorbeeld in de opera  'La damnation de Faust' van Hector Berlioz, gebaseerd op de Faust van Goethe, speelt een poedel een rol, die verandert in Mephisto, de duivel.

7. Sprookjes

                                                                                   Roodkapje/copyrights zie bron

terug naar inhoud

In sprookjes spelen imaginaire figuren zoals heksen, tovenaars, reuzen en dwergen een hoofdrol. Maar het kunnen ook dieren zijn, zoals in 'Roodkapje en de wolf' of in 'de wolf en de zeven geitjes'.

Sprookjes zijn niet op de werkelijkheid gebaseerd en logica is niet altijd de sterkste kant ervan. Sprookjes zijn veelal op kinderen gericht en hebben daarom meestal, in tegenstelling tot de volwassenen gerichte fabels, een goede afloop. Anders zouden de kinderen niet kunnen slapen. Sprookjes worden immers veelal door vader of moeder op de rand van het bed verteld, en dan is het fijn, dat het uiteindelijk toch goed afloopt.

                                                                              Scheherazade, sprookjes van 1001 nachten/ copyrights zie bron

terug naar inhoud

Sprookjes zijn al heel oud. Bekend zijn de erotische sprookjes van 1001 nacht, de sprookjes van Scheherazada, deel van de Arabisch/Islamitische cultuur, die in minder erotische vorm in Christelijke zin zijn 'hertaald' in de loop der tijden. Zij zijn op muziek gezet door Rimski-Korsakov.

De Westerse sprookjes, zoals weergegeven door Perrault en de Gebroeders Grimm zijn ook van oude oorsprong. Het sprookje van 'Assepoester' bijvoorbeeld was al bij de Egyptenaren en de Grieken bekend. Assepoester heette daar 'Rhodopis'. De oudst bekende versie is van de Griekse schrijver en geschiedkundige Strabo. En de Italiaanse Basile  had het thema al in 1634 als 'La Gatta Cenerentola'  bewerkt.

De grens tussen sprookjes en fabels is flinterdun. In sprookjes als 'De wolf en de zeven geitjes' en 'Roodkapje en de boze wolf' spelen dieren immers een hoofdrol en kunnen zij praten als mensen. In het sprookje van Andersen 'De kleine zeemeermin' speelt een zeemeermin, half vrouw half vis, een hoofdrol.

Nederlands bekendste sprookjestuin is De Efteling in Kaatsheuvel. Het Land van Ooit heeft enkele jaren geleden zijn poorten gesloten wegens faillissement.

terug naar inhoud/terug naar home

Copyrights Guido 

Zie ook:

- Positie fabels

- Oorsprong en verspreiding fabels

- Latere ontwikkelingen fabels

- Fabels van 1930-heden