'Mozart magic flute' van Karl Friedrich Schinkel (1781-1841), copyrights zie bron

Invloed van natuur en cultuur op muziek

Dieren hebben niet alleen de literatuur geïnspireerd, maar ook de muziek, bijvoorbeeld met klanknabootsingen,  en het ballet, in de vorm van 'muzikale fabels', voorlopers van de moderne musical, waarin dieren antropomorf optreden. Omgekeerd beïnvloeden mensen ook dieren: denk aan het 'papegaaien'. En maken dieren zelf ook muziek...

Inhoud

1. Wisselwerking

2. Overzicht van wederzijds beïnvloede muziek 

3. Componisten

1 Wisselwerking

Denk eens aan de 'Kindersymfonie',  voor veel kinderen hun eerste kennismaking met de klassieke muziek, die veelal wordt toegeschreven aan (Franz) Joseph Haydn, maar  oorspronkelijk in langere vorm geschreven zou zijn door Leopold Mozart, de vader van Wolfgang Amadeüs Mozart. In de Kindersymfonie spelen de  koekoek, de kwartel en de nachtegaal via fluitjes elk hun eigen rol. Volgens andere bronnen echter zou de oorspronkelijke componist van het stuk Edmund Angerer, een Oostenrijkse componist, zijn geweest. Haydn schreef ook zijn symfonie no. 83, 'de kip' genaamd, 'La Poule'.

Een andere 'muziekfabel' is die van 'Peter en de wolf' van Prokofjev, het verhaal van de ongehoorzame Peter, die de waarschuwingen van zijn opa in de wind slaat en buiten blijft spelen. Hij laat de wolf, waar opa al voor had gewaarschuwd, afleiden door een vogeltje, bindt een touw om de staart van de wolf, waarmee de wolf zichzelf verstrikt om een boom. De wolf wordt gevangen door jagers en veilig in de dierentuin afgeleverd. Het verhaal is eigenlijk een hoorspel, omkleed met muziek, waarbij elk muziekinstrument een bepaalde 'rol' vervult: opa = fagot, Peter = de viool, vogeltje = de fluit, de wolf = grote hoorn etc. 

Händel componeerde zijn 'Watermusic' en 'Fireworks' naar de natuurelementen water en vuur.

Fireworks van Händel/copyrights zie bron

Tsjaikovski's Zwanenmeer, ballet op muziek, waarin zwanen optreden, kreeg zijn première in 1877; zijn 'Notenkraker', waarin een rol is weggelegd voor de valse muizenkoning met zijn leger van valse muizen, eveneens ballet op muziek, kreeg zijn première in 1892. Daarnaast zette Tsjaikowski ook het sprookje van Doornroosje, 'de schone slaapster', op muziek met ballet.

En u kent natuurlijk  het 'Carnaval der dieren' (1886) van Camille Saint-Saëns.

De muzikale filosofische fabel 'Zauberflöte' (toverfluit) van Wolfgang Amadeus Mozart.

En het 'Forellenkwintet' (1819) van Franz Schubert. 

Ook Rossini  liet zich voor zijn muziek inspireren door de natuur, bijv. door de jacht in 'Rendez-vous de chasse', het weer in 'Orage et beau temps', de stelende ekster in 'La gazza ladra' en twee katten in het wel heel bij bizarre duet voor twee zangeressen met piano in het 'Duetto buffo di due gatti'.

Of  'De vuurvogel', een balletcompositie van Strawinski, waarin de magische vogel een voorname rol speelt. De ridder Iwan vangt de vuurvogel en krijgt van de vogel een toverveer, waarmee Iwan de demon kan verslaan. Zo verdiende de vuurvogel zijn vrijheid.

terug naar inhoud/home

                               'De vuurvogel' van Iwan Bilibin in uitvoering van Strawinski/copyrights zie bron

Strawinsky schreef ook, naar het sprookje 'De Chinese nachtegaal'  van Hans Christian Andersen, 'Le Chant du Rossignol' (De zang van de nachtegaal), op ballet gezet door George Balanchine, dat in 1920 in Parijs zijn première beleefde, waarvoor de beroemde Franse schilder Henri Matisse de decors maakte.

terug naar inhoud/home

'Fabel' is ook de titel van het zesde stuk in de compositie 'Fantasiestücke' van Robert Schumann. 

Deze muziek- en balletstukken zijn al vrij oud, maar worden nog steeds alom gewaardeerd. Ze bieden een prima gelegenheid om kinderen, die in het algemeen erg van dieren houden, op een toegankelijke manier met klassieke muziek kennis te laten maken.

Fabels kregen zelfs de vorm van protestmuziek:

De apartheid is in Amerika in 1954 afgeschaft. Niettemin had de gouverneur van Arkansas Orval E. Faubus in 1957  de Nationale Garde er op uitgezonden om de integratie van  Afro-Amerikaanse jongeren op de Little Rock Central High School te verhinderen. President Eisenhouwer reageerde hierop door het federale leger er op af te sturen om de studenten te ontzetten en alsnog toe te laten tot de school. Tegen dat beleid componeerde Charles Mingus  zijn 'The Fables of Faubus'. Pas in 1960 vond hij een platenmaatschappij, die onafhankelijk genoeg was om dit  op de plaat uit te brengen. 

terug naar inhoud/home

De titelsong van de filmversie van Waterschapsheuvel, waarover hierna meer, gezongen door Simon Carfunkel, werd een wereldhit.

Ook vele andere film- of toneelversies van fabels zijn op muziek gezet. Denk eens aan de Disneyfilms van Pokahontas en de Leeuwenkoning.

Vaak zijn het dus de dieren, die de mensen inspireren voor hun culturele uitingen. Dat bewijst maar weer hoe belangrijk dieren voor de mens zijn, vaak zonder wij dat ons bewust zijn.

Omgekeerd is ook bekend, dat dieren 'muziek' maken, denk maar eens aan de vogels, die met hun schitterende zang, of herten, die met hun bronsroep vrouwtjes lokken.

En dieren worden ook beïnvloed door muziek. Zo zouden koeien meer melk geven en kippen meer eieren leggen, als in hun stal en hok bepaalde muziek wordt gespeeld.

Aangetoond is ook de invloed van muziek op gorilla's, paarden, mollen, spinnen, muizen en walvissen en planten.

Leuke voorbeelden van de wisselwerking tussen de natuur, de literatuur en andere cultuurvormen.

Onderstaand een overzicht van vele composities op dit gebied: 

terug naar inhoud/home

foto van guido/zie copyrights

2. Overzicht van muziek in de wisselwerking muziek en natuur 

- Abîme des Oiseaux/Olivier Messiaen 

- Algonquin suite

- Alpensymfonie/Richard Strauss 

- Angels of the sea

- Appalachian Mountain suite

- Australian Odyssey

- Ballet des saisons/Jean Baptiste Lully

- Bergsymfonie/Ce qu’on entend sur la montagne/César Franck

- Bergsymfonie/Ce qu’on entend sur la montagne/Franz Liszt

- de nacht op de kale berg/Modest Moussorgski

- Blackbird/Beatles

- Bloemenduet/Leo de Liebe - Lakmé 

- Carnaval van de dieren/Saint-Saëns 

- Catalogue d'oiseaux/Olivier Messiaen 

- Castor en Pollux/Rameau

- Celtic awakening/Dan Gibson

- Chant d'Automne/Fauré 

- Clair de Lune/Debussy

- Dance of the hummingbird (kolibri)

     robijnkeelkolibrie/copyrights zie bron

terug naar inhoud/home

- de bijen/Schubert 

- Dikkertje Dap/Annie M.G. Schmidt/uitv. Herman van Veen

- Distelvink/Vivaldi/Il Gardellino 

- Duetto buffo di due Gatti/kattenduet/Rossini 

- The walking dog/Gershwin

- de diefachtige ekster/La Gazza ladra/Rossini

- les Fables/Rameau

- Fireworks/Händel

- Flamingo/Earl Bostics

- Fledermaus/Strauss

- les Fleurs/Rameau

- de forel/Schubert

- Forellenkwintet/Schubert

      forel/copyrights zie bron 

terug naar inhoud/home

- Forest piano

- Forever by the sea (Mondscheinsonate)/Beethoven

- Forever by the sea/Wolfgang Amadeüs Mozart

- Forever by the sea/Pachelbel

- Il Gardellino/de goudvink/Vivaldi

- de geelgors/opening 5e symfonie van Beethoven

- de goudvis/Debussy

- Grand canyon

- Herfstlied/Fauré 

- Höhepunkte aus der Schöpfung/F.J. Haydn 

- Hommel/The flight of the Bumblebee/Korssakoff

- In the middle of angels

- Irrlicht/dwaallicht/Schubert

- Island Paradise

- Jager/Le chasseur maudit/César Franck 

- Jahreszeiten/F.J. Haydn

- Jahreszeiten/Vivaldi 

- Journey with the wales

- Kattenduet/Haydn

- Katzenfuge/Scarlatti

- Kindersymfonie/F.J. Haydn c.q. L. Mozart c.q. E. Angerer

terug naar inhoud/home

foto van guido/zie copyrights

the old boys network... 

- de kip/la poule/symfonie no. 83/Joseph Haydn

- de koekoek en de nachtegaal/Händel

- de kraai/Schubert

- La damnation de Faust/Berlioz

- La gazza ladra/de stelende ekster/Rossini

- Leeuwerikkwartet/Haydn

- Legend of the wolf

- Lentelied/Jean Sibelius

- Lindenboom/der Lindenbaum/Schubert

- Lullybies and butterflies

- Madame Butterfly/Puccini

- Meerestille/Mendelssohn

- Merels/Haydn

- Merels/Schubert

- Midzomernacht/Mendelssohn

- Moldau/Má Vlast/Bedrich Smetana 

- Twee motten/Tom Manders alias Dorus met muziek van Cor Steijn 

- Musical 'The Cats' 

- Mussenmis/Spatzenmesse/Mozart

- Natural stress relief

- Nature ballet

- Nocturnes/Aleksander Borodin

- Nocturnes/Chopin

- Nocturnes/Claude Debussy

- Nocturnes/Gabriël Fauré

- Nocturnes/John Field 

- Nocturnes/Erik Satie

- Notenkrakersuite/Tsjaikowski 

- Ocean surf

- Oceaniden/dochter van de zeegod/Jean Sibelius

- Le Chant des oiseau/C. Janequin

- Oiseaux exotiques/Olivier Messiaen 

- Orage et beau temps/Rossini

- The Pink Panter

- The Planets, Gustav Holst  

- Pacific suite

- Palingpop/Cats e.a. in Volendam

- Papillon/Fauré

- Peter en de wolf/Prokovjev

terug naar inhoud/home

- Pokahontas

- Raindance

- Regendruppel-prelude/Chopin

- Réveil des oiseaux/Olivier Messiaen  

- Rocky Mountain suite

- Rhythms of the sea

- Schwanengesang/Haydn

- Shéhérazade/Nikolaj Rimski-Korsakov

- Songbird at sunrise

- die Schöpfung (Genesis)/F.J. Haydn 

- Spatzenmesse/mussenmis/Mozart

- Stierenaria/Carmen

- Steppen van Centraal-Azië/Alexander Borodin

- Streams of dreams

- Spirit of Africa

- Sunshowers

- The classics

- The lion King 

- Thunder spirit

- Thunderstorm

- Toverfluit/Wolfgang Amadeus Mozart

- de Tuinen van Rome/Respighi

- vallende bladeren/Chopin

- Vltava, de ruisende rivier/Mijn Vaderland/Bedrich Smetana 

- Vleermuis/Strauss

- de Vlooienmars

- Vlucht van de hommel/Rimski-Korsakov 

- de Vogels/Respighi

- natuurlijke vogelgeluiden/Oiseaux du printemps/Jean C. Roché/Origins

- Voorjaar/Chopin 

- Vuurvogel/Strawinsky

- Waterman/Antonín Dvorák

- Watermusic/Händel

- Waterschapsheuvel/Art Carfunkel

- weerhaan/weervaantje/die Wetterfahne/Schubert 

- Whispering woods

- Wie laat wie nu uit?/Rudi Carrell

- Muziek van de Wind/Wieringa

- Winden/Eolides/César Franck 

- Woudduif/Antonín Dvorák

- Woudnimf/Jean Sibelius

- Zonnebloemwals/Marphin Headley

- Zonsopgang/Jean Sibelius

- Zonsopgang/Richard Strauss

- De Zwaan/Camille Saint Saëns

- Zwanengezang/Haydn

- Zwanengezang/Schubert

- Zwanengezang/Heinrich Schütz

- Zwanenmeer/Tsjaikovski

terug naar inhoud/home

het 'Zwanenmeer'

       Zwanenmeer, uitgevoerd door de Weense Staatsopera/zie bron

terug naar inhoud/home

3 Componisten  

Index op achternaam  A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X IJ Y Z

A  

- Angerer, Edmund  

B

- Berlioz, Louis 

 terug naar inhoud/home